Presja bycia „idealnym” w dzisiejszym świecie i wpływ mediów społecznościowych na relację z jedzeniem i ciałem

W dzisiejszym świecie młodzi ludzie coraz częściej czują presję, aby wyglądać „idealnie”. Media społecznościowe, filtry, influencerzy i nieustanne porównywanie się do innych wpływają na samoocenę, poczucie wartości i relację z własnym ciałem. Zaburzenia odżywiania stają się w tym kontekście poważnym problemem, z którym zmaga się wielu młodych ludzi.

W rozmowie z panią psycholog Agnieszką Dutkiewicz zrozumiemy, jak media społecznościowe kształtują nasze nawyki żywieniowe, samoocenę i wizerunek ciała, dowiemy się jakie mechanizmy psychologiczne stoją za porównywaniem się do innych w sieci a także jak można wspierać młodych ludzi w budowaniu zdrowej relacji z jedzeniem i sobą samym.

O.L.: Jak media społecznościowe wpływają na samoocenę młodych ludzi i ich postrzeganie własnego ciała?

Psych. A.D.: Media społecznościowe wpływają głównie negatywnie na samoocenę młodych ludzi i ich postrzeganie własnego ciała. Młodzi ludzie karmią się zdjęciami poprawionymi przez filtry, zrobionymi przez AI lub tak wykadrowanymi, by pokazać się jak najlepiej, co sprawia, że porównują się z nierealistycznym ideałem. Doświadczają presji społecznej.

Młodzi ludzie spędzają dużo czasu na nieustannym oglądaniu i porównywaniu swojego życia, wyglądu i osiągnięć z wyidealizowanymi obrazami rówieśników/ celebrytów. Prowadzi to do poczucia braku satysfakcji z własnego życia.

O.L.: W jaki sposób presja bycia idealnym może prowadzić do zaburzeń odżywiania?

Psych. A.D.: Presja bycia idealnym bardzo często przyczynia się do rozwoju zaburzeń odżywiania. Sprzyja temu niska samoocena, potrzeba kontroli oraz dążenie do nieosiągalnych standardów wyglądu. I tu ponownie dochodzimy do mediów społecznościowych, gdzie widzimy głównie nierealne standardy jak „należy” wyglądać.

O.L.: Czy problem dotyczy głównie dziewczyn, czy również chłopców?

Psych. A.D.: Zaburzenia odżywiania występują znacznie częściej u dziewcząt, ale dotykają również chłopców. Niezależnie od płci, zaburzenia odżywia mają wspólne podłoże psychologiczne: obsesyjna koncentracja na jedzeniu, masie ciała i wyglądzie, negatywny obraz ciała i niska samoocena. Ważne jest by obalić mit, że chorują tylko dziewczyny. Przede wszystkim dlatego, że utrudnia to diagnozę i leczenie chłopców.

O.L.: Jak rozpoznać, że nastolatek zaczyna doświadczać negatywnego wpływu mediów na swoje ciało?

Psych. A.D.: Warto wspomnieć tu o zjawisku FOMO (Fear of Missing Out) czyli „lęk przed wypadnięciem z obiegu”. Młodzi ludzie czują niepokój, gdy nie są na bieżąco z informacjami, które niestety w dużym stopniu prezentują życie innych jako ciekawsze i bardziej wartościowe niż ich własne. Im więcej czasu oglądamy zakłamany obraz ciała, tym większą czujemy presję. Porównujemy swój wygląd do obrazów ciał, które oglądamy, a takie porównanie ma charakter „w górę” czyli młodzi ludzie porównują się do osób, które uznają za bardziej atrakcyjne.

Najłatwiej rozpoznać to w sytuacjach gdy młodzi ludzie grupą wychodzą do restauracji i jakaś osoba odmawia wspólnego posiłku. Można zauważyć, że rezygnuje ze wspólnych wyjść. Często zaraz po posiłku idą do toalety. Skupiają się na liczeniu kalorii, przeliczaniu posiłków albo intensywnym wysiłku fizycznym (w celu spalenia jak największej ilości kalorii). Zapytane o możliwy problem - zaprzeczają.

O.L.: Jakie mechanizmy psychologiczne stoją za porównywaniem się do innych w sieci?

Psych. A.D.: Jeden z mechanizmów opisuje teoria porównań społecznych (ang. social comparison theory), stworzona w latach 50. przez Leona Festingera. Teoria ta wyjaśnia, że ludzie mają naturalną tendencję do oceniania własnych zdolności, opinii i pozycji, porównując się z innymi, zwłaszcza gdy brakuje obiektywnych kryteriów. W internecie mechanizm ten ulega wielokrotnemu nasileniu i zniekształceniu ze względu na treści prezentowane w social mediach.

O.L.: Czy filtry i retuszowane zdjęcia mają realny wpływ na poczucie wartości młodych ludzi?

Psych. A.D.: Tak. Przychodzi mi na myśl pewne popularne przysłowie: „Czego oko nie widzi, tego serce nie żałuje”, które oznacza, że to co ukryte przed naszym wzrokiem, nie wpływa na nasze emocje. A jeśli widzimy, karmimy się codziennie (nieraz znaczną ilość czasu) kłamstwami, fałszywymi obrazami to zaczynamy wierzyć, że taki jest świat (a podkreślam: nie jest!) i porównując się zawsze będziemy wypadać gorzej.

O.L.: Jak rozmawiać z dzieckiem lub nastolatkiem, który czuje presję wyglądu?

Psych. A.D.: Szczerze. Otwarcie. Słuchając ze zrozumieniem. Nie negować uczuć, akceptować rozmówcę i dać mu przestrzeń na bezpieczną rozmowę.

O.L.: W jaki sposób rodzina i bliscy mogą wspierać młodych ludzi w radzeniu sobie z presją społeczną?

Psych. A.D.: Zawsze zachęcam do tego by zacząć od budowania otwartego środowiska komunikacji. Słuchać bez osądzania. Warto również wzmacniać poczucie własnej wartości, skupiać się na mocnych stronach danej osoby i przypominać, że wartość człowieka jest w nim i nie zależy od czynników zewnętrzych (np. ilości polubień). Młodzież, która ma wokół siebie dorosłych posiadających umiejętność radzenia sobie ze stresem, lepiej radzi sobie z presją, gdyż ma w swoim otoczeniu dobry przykład. W sytuacjach bardzo trudnych warto rozważyć ograniczenie ekspozycji na media społecznościowe i zachęcenie młodych ludzi do poświęcenia tego czasu na pasje czy zainteresowania.

O.L.: Czy ograniczenie czasu spędzanego w mediach społecznościowych może realnie pomóc w ochronie zdrowia psychicznego?

Psych. A.D.: Tak. Jak już wspomniałam, ograniczenie ekspozycji na media społecznościowe jest jednym ze sposobów. Wyjście z tego błędnego koła ciągłego oglądania nierealnych obrazów pomaga zauważyć, że wśród nas są osoby, które nie wyglądają jak na Instagramie.

O.L.: Jak szkoły i organizacje mogą edukować młodzież w zakresie zdrowej relacji z ciałem i jedzeniem?

Psych. A.D.: Wszelkiego rodzaju warsztaty, konferencje, spotkania ze specjalistami: psychologami, dietetykami, psychodietetykami, psychiatrami.

O.L.: Jakie mity dotyczące idealnego ciała najczęściej krążą wśród młodych ludzi i w mediach społecznościowych?

Psych. A.D.: Ważne by powtórzyć to, że w mediach społecznościowych najczęściej spotykamy się z nierealistycznym, często edytowanym cyfrowo obrazem. A najczęstsze mity to np. mit „naturalnego piękna” - osoby twierdzą, że przedstawiają ujęcie naturalnego wyglądu, ale zanim „wstawią” zdjęcia, wybierają najlepszy kadr, z najlepszym oświetleniem, po retuszu czy nawet po faktycznych zabiegach medycyny estetycznej. Mit, że wyłącznie szczupła, wysportowana sylwetka równa się zdrowie czy szczęście. Osoby szczupłe również mają problemy zdrowotne, tak samo jak osoby z większą masą ciała. A szczęście zupełnie nie jest skorelowane z masą ciała.

O.L.: Jak budować pozytywny obraz siebie i zdrową relację z jedzeniem w codziennym życiu?

Psych. A.D.: Aby zbudować pozytywny obraz siebie potrzeba cierpliwości, gdyż proces ten wymaga czasu. Zachęcam do skupienia się na swoich mocnych stronach i otaczania się pozytywnymi ludźmi. Warto również być dla siebie dobrym, traktować samego siebie z życzliwością. Jeśli chodzi o zdrową relacje z jedzeniem najważniejsza zasada to słuchanie sygnałów głodu i sytości wysyłanych przez nasze ciała. Warto unikać jedzenia pod wpływem emocji czy dzielenia produktów na „dobre” i „złe”. Pamiętajmy, że posiłek warto spożywać bez pośpiechu i rozpraszaczy takich jak telewizor czy telefon.

O.L.: Jak rozpoznać moment, w którym problem wymaga pomocy specjalisty?

Psych. A.D.: Trudno będzie wskazać jeden moment, który będzie wskazówką dla każdego. Każdą osobę należy potraktować indywidualnie. Warto przyjrzeć się czy zmieniło się moje funkcjonowanie w szkole, w domu, czy ktoś z bliskich sygnalizuje mi jakąś zmianę.

Oliwia Liszka