Kiedy tak naprawdę narodził się Jezus, czyli historia i tradycje Bożego Narodzenia

Boże Narodzenie to najbardziej magiczny czas w roku, w którym możemy cieszyć się chwilą refleksji, zaczerpnąć oddech w zabieganej rzeczywistości i spotkać się z bliskimi przy wspólnym stole. Historia tego święta jest fascynująca: przeplatają się w niej tradycje chrześcijańskie i pogańskie, ludowa obrzędowość i lokalne przesądy. Chciałabym spojrzeć na Boże Narodzenie z bardziej historycznego punktu widzenia i przedstawić najciekawsze aspekty jego tradycji.

Kiedy tak naprawdę urodził się Jezus?

Powszechnie za dzień narodzenia Jezusa Chrystusa uznaje się 25 grudnia 1 roku n.e. Tak naprawdę jest to umowne, a badacze od dawna spierają się o faktyczną datę narodzin Chrystusa. Jedynymi źródłami historycznymi które rzucają nieco światła na tą sprawę są Ewangelie Łukasza i Mateusza. Ewangeliści wspominają o wydarzeniach, które miały miejsce w czasie narodzin: panowanie króla Heroda i spis ludności zarządzony przez cezara. Wiemy jednak, że spis ludności odbył się już po śmierci Heroda, co jest ze sobą sprzeczne i nie pozwala wskazać konkretnego roku. Niektórzy badacze jako punkt odniesienia traktują Gwiazdę, która zaprowadziła Trzech Mędrców do Betlejem. Według nich mogła być to supernowa zaobserwowana przez chińskich astronomów w 5 roku p.n.e., kometa Halleya (12 rok p.n.e.) lub koniunkcja Wenus i Jowisza (2 rok p.n.e). Innymi przybyłymi do Nowonarodzonego ludźmi byli pasterze, którzy w regionie Bliskiego Wschodu wychodzą na wypas od marca do listopada, co wyklucza grudzień jako miesiąc narodzenia Jezusa.

Skąd więc data 25 grudnia? W IV wieku papież oficjalnie ustanowił ten dzień świątecznym, by w pewien sposób ,,przykryć'' i zastąpić pogańskie Saturnalia, które obchodzono właśnie tego dnia.

Jak świętowali nasi przodkowie?

W Polsce Boże Narodzenie zastąpiły słowiańskie "Szczodre Gody"- celebracja przesilenia zimowego. To dlatego w przeszłości święta określano mianem Godów, z tradycji słowiańskiej wywodzi się także zwyczaj kolędowania.

Jaki kształt miało Boże Narodzenie w średniowieczu? Cóż… Większość zwyczajów ludowych i nadal żywych tradycji rozwinęło się później, w kolejnych wiekach. W tamtej epoce święta miały przede wszystkim charakter polityczny. To 25 grudnia koronowano władców, wyprawiano uczty i nadawano poddanym nowe tytuły.

Ludowe Boże Narodzenie to nie tylko wydarzenie religijne. Dla naszych przodków święta były czasem niezwykłym, zwiastującym nadchodzący rok. W Wigilię każdy z domowników zwraca specjalną uwagę na każdy czyn i słowa. Wczesna pobudka zapewniała siłę i chęć do pracy w kolejnym roku, a wykorzystanie trudno policzalnych składników takich jak mak, groch czy kasza do przygotowania posiłków- bogactwo i urodzaj. Wierzono, że 24 grudnia domy odwiedzają dusze zmarłych- dlatego otwierano wszystkie zamki i unikano szycia, przędzenia i zamiatania. Istotną rolę odgrywała także numerologia- parzysta liczba osób przy stole wigilijnym oznaczała nadchodzącą pomyślność, a nieparzysta - śmierć któregoś z domowników. Po zakończonej kolacji pozostawiano resztki na stole dla bliskich zmarłych i obserwowano niebo - gwiazdy przepowiadały dobrą pogodę, a zachmurzenie - słoty. W chłopskich domach zamiast choinki stawiano snopki siana, by w domu nigdy nie zabrakło chleba.

Współczesność

Obecnie Boże Narodzenie straciło swój dawny charakter. Stare tradycje wypierają nowe symbole i zwyczaje. Synonimem współczesnych świąt jest bez dwóch zdań święty Mikołaj. Taki człowiek rzeczywiście istniał i żył na ziemiach obecnej Turcji na przełomie III i IV wieku. Obraz tego prawosławnego i katolickiego świętego został jednak przekształcony przez kulturę masową. Wizerunek świętego Mikołaja w czerwonym płaszczu i czapce spopularyzowała firma Coca-Cola, która "ubrała" tą postać w barwy koncernu.

W kulturze masowej święta są nierozerwalnie związane także z muzyką i filmami. Około Bożonarodzeniowy biznes jest bardzo dochodowy- piosenkarka Mariah Carey od 1994 roku zarobiła na swoim świątecznym hicie ,,All i Want for Christmas is You” 103 miliony dolarów. Wiele rodzin na świecie nie wyobraża sobie grudnia bez ikonicznych produkcji kinowych, takich jak chociażby “Kevin sam w domu”  

Dlatego właśnie święta Bożego Narodzenia są takie wyjątkowe- łączą w sobie chrześcijańską wiarę i duchowość z wielowiekowymi tradycjami różnego pochodzenia i współczesnymi symbolami. W tym okresie warto zwrócić uwagę nie tylko na prezenty i światełka, ale także na fascynującą historię i tradycje, które warto uchronić od zapomnienia.

Karolina Miodunka